Powstanie Zakładu Termicznego Przekształcania Odpadów wraz z rozbudową systemu recyklingu wynika z konieczności redukcji odpadów składowanych na wysypiskach. To rozwiązanie jest zapisane w kilku dokumentach m.in. "Planie gospodarki odpadami dla Miasta Krakowa", uchwalonym przez Radę Miasta Krakowa 13 kwietnia 2005 roku oraz Strategii Rozwoju Krakowa i Wieloletnim Planie Inwestycyjnym Miasta Krakowa. Składowanie odpadów zostało uznane za najmniej przyjazne środowisku, dlatego ograniczane jest przez: UE (Dyrektywa PE i Rady 94/62/WE z dnia 20.12.1994 r. w sprawie opakowań odpadów opakowaniowych; Dyrektywa Rady 1999/31/WE z dnia 26.04.1999 r. w sprawie składowania odpadów), Rząd RP (Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2010, który zakłada budowę spalarni w dużych miastach; ustawa z dnia 21.04.2001 o odpadach; rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 7.09.2005 r. w sprawie kryteriów i procedur dopuszczenia odpadów do składowania na składowiskach danego typu), władze wojewódzkie ("Plan Gospodarki Odpadami 2010", który zaleca budowę spalarni odpadów w Krakowie).

Zgodnie z Dyrektywą Składowiskową 99/31/WE oraz ustawą o odpadach ograniczenie składowania odpadów ulegających biodegradacji w stosunku do masy odpadów wytwarzanych w 1995 r. przedstawia się następująco:

• w 2010 r. więcej niż 75% tj. 87 tys. Mg/rok, (ok.153 tys. Mg z obecnie składowanych 292 tys. Mg)
• w 2013 więcej niż 50%, tj. 58 tys. Mg/rok
• w 2020 r. więcej niż 35%, tj. 40 tys. Mg/rok.

Już w 2013 roku (rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 7.09.2005 r.) nie wolno będzie składować odpadów komunalnych m.in. o wartości opałowej większej niż 6 MJ/kg. Jak wynika z badań wartość opałowa krakowskich odpadów wynosi 7,93 MJ/kg. Zgodnie z Dyrektywą PE i Ray 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych Polska ma osiągnąć w 2014 r. 55% poziomu ogólnego recyklingu i 60% poziomu odzysku opakowań.

Niewypełnienie tych norm będzie oznaczało konieczność płacenia wysokich kar, nawet do 200 tysięcy zł. Dziennie (ustawa o odpadach) oraz kilkudziesięciu tysięcy euro dziennie (niewypełnienie zobowiązań unijnych).

Kolejne cele jakie przyjęto do realizacji w polskiej gospodarce komunalnej do 2014 r. to

• zmniejszenie ilości składowanych odpadów komunalnych do max 85%
• zmniejszenie liczby składowisk odpadów komunalnych do max 200.

Obecnie mieszkaniec Krakowa produkuje 300 kg śmieci rocznie (w sumie 327 tysięcy ton w całym mieście; prognozy zakładają, że w roku 2020 będzie to 420 tysięcy ton tocznie), z czego segreguje się i odzyskuje zaledwie 11 procent. Zdecydowana większość śmieci - 89 procent trafia na składowiska. Według specjalistów przy obecnym tempie zapełniania wysypiska Barycz jego możliwości wyczerpią się w r. 2016.

Planowana spalarnia ma być ostatnim ogniwem systemu obejmującego selektywną zbiórkę odpadów, recykling pozyskanych w ten sposób surowców, kompostowanie odpadów organicznych. Termicznej utylizacji mają zostać poddane tylko te odpady, które nie nadają się do przetworzenia np. meble, odzież, opakowania.

Spalarnia, o wydajności 220-240 tysięcy ton rocznie, będzie źródłem energii odnawialnej, dając możliwość uzyskiwania tzw. "zielonych certyfikatów". Z 80% odpadów wytwarzana będzie w wyniku spalania energia cieplna, a z 20% energia elektryczna. Ten nowoczesny, ekologiczny obiekt będzie spełniał bardzo ostre wymagania emisji zanieczyszczeń. Ich ilość powstająca w procesie spalania będzie mniejsza niż w sadzy domowych kominów, silnikach spalinowych samochodów czy dymie papierosowym (restrykcyjne normy zakładają, że ilość ta nie może przekroczyć 0,1 nanograma na m³).

Zakład Termicznego Przekształcania Odpadów powinien rozpocząć działalność na przełomie 2013/2014 roku. 30 września Prezydent Miast Krakowa i Prezes NFOŚ podpisali pre-umowę na finansowanie budowy ZTPO. Do końca stycznia KHK planuje przedstawić lokalizację przyszłej inwestycji. Uzyskanie decyzji środowiskowych oraz decyzji KE o finansowaniu planowane jest na koniec 2009 r., a do grudnia 2010 uzyskanie pozwolenia na budowę.